Şelatlı çinko (Zn-şelat), çinkonun (Zn²⁺) bir şelatlayıcı ligandla (en yaygın EDTA) komplekslenmiş hâlidir. Bitkiler tarafından daha kolay alınır, toprakta daha stabil kalır ve çökelme/kilitlenme riski düşüktür.
🔹 ŞELATLI ÇİNKO NEDİR?
Zn²⁺ iyonu → EDTA, DTPA veya EDDHA gibi ligandlarla halka yapıda bağlanır
Serbest Zn²⁺’ya göre pH değişimlerinden daha az etkilenir
Toprakta Ca/Mg ile bağlanıp etkisizleşmesi azalır
🧪 EN YAYGIN ŞELAT TİPLERİ
| Şelat Tipi | Stabilite pH Aralığı | Tipik Zn % | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Zn-EDTA | pH 4 – 6,5 | %12–14 | Yaprak + toprak |
| Zn-DTPA | pH 4 – 7,5 | %9–11 | Toprak (orta pH) |
| Zn-EDDHA | pH 4 – 9 | %6–8 | Yüksek pH/kireçli |
| Zn-Amino Asit | pH 3 – 8 | %3–8 | Yaprak (hızlı alım) |
🌱 TARIMSAL AVANTAJLARI
Hızlı alım (özellikle yapraktan)
Klorozu giderir
Enzim aktivasyonu ve hormon sentezini destekler
Çiçeklenme, dane dolumu ve verimi artırır
⚙️ FİZİKSEL & KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Görünüm | Sıvı: berrak renksiz/açık sarı · Toz: beyaz-krem |
| Çözünürlük | %100 suda çözünür |
| pH (Zn-EDTA) | 5,0 – 6,5 |
| Çökelme | Doğru pH’ta yok |
| Fitotoksisite | Düşük (doğru dozda) |
🧪 ÜRETİMDE KULLANILAN ÇİNKO KAYNAKLARI
Çinko Sülfat (ZnSO₄·7H₂O) ⭐⭐⭐⭐⭐ (en yaygın)
Çinko Nitrat (pahalı)
Çinko Oksit ❌ (çözünmez)
Çinko Klorür (korozyon riski)
⚠️ TEKNİK NOTLAR
Zn-EDTA, yüksek pH’lı (kireçli) topraklarda zayıflar → EDDHA tercih edilir
Kalsiyumlu gübrelerle aynı tankta önerilmez
pH > 7,0 → şelat stabilitesi düşer (EDTA için)
🎯 KISA ÖZET
Zn-EDTA: en yaygın, ekonomik
Zn-DTPA: orta pH topraklar
Zn-EDDHA: kireçli/yüksek pH
Zn-amino asit: hızlı yaprak alımı
